İŞ AHLAKI (2)

İŞ AHLAKI (2)

(Etik Değerler ve Ahlak)   

                                   24.05.2015

Yazımızın bu ikinci bölümünde genel ve bazı mesleki etik / ahlak ilkelerini açıklamaya çalışacağım. Ve bazı araştırma sonuçlarını paylaşacağım.

GENEL ETİK İLKELER

·         Adil olun.

·         Dürüst olun.

·         Güvenilir olun.

·         Doğruyu söyleyin.

·         Tutarlı olun.

·         Sözünüzü tutun.

·         Sorumluluk duyun.

·         Hukuka ve yasalara saygılı olun.

·         Şeffaf olun.

·         Başkalarının hakkını koruyun.

·         Vatandaşlık sorumluluğu taşıyın.

·         En iyinin peşinde olun.

·         Yaptıklarınızın hesabını verebilin.

·         Çevre bilinci taşıyın.

·         Herkese saygılı davranın.

·         İtibarınızı koruyun.

·         Sır saklayın.

·         Doğru bilgi verin, yanıltmayın, yanlış yönlendirmeyin.

·         Hiç kimseye ayrımcı politikalar uygulamayın.

·         Fırsat eşitliği sağlayın.

·         İnsan haklarına saygılı olun.

·         Hayvan haklarına saygılı olun.

·         Misilleme yapmayın.

·         Soru sormaya cesaretlendirin ve teşvik edin.

·         Yaşadığımız topluma ve insanlığa karşı sorumlu olduğunuzu unutmayın.

·         Yardımsever olun.

İŞ HAYATINDAKİ ORTAK ETİK İLKELER

·         İşletmenizi koruyun.

·         Sürdürülebilir gelişmeyi teşvik edin.

·         Yerel kural ve geleneklere saygı gösterin.

·         İş yerinin kurallarına uyun.

·         Acil durumlarda ne yapmamız gerektiğini önceden öğrenin.

·         Çocuk çalıştırmayın.

·         Zorla çalıştırmayın.

·         Örgütlenme hakkı tanıyın.

·         Meslek itibarınızı koruyun.

·         Taciz şiddet gibi olaylara müsamaha göstermeyin, hemen rapor edin.

·         Çalışanlara güvenli iş ortamı sağlayın.

·         Girişimci düşünceyi benimseyin ve teşvik edin.

·         Çalışanların yeteneklerini geliştirmek için imkân sağlayın.

İşletme ile veya çalışma arkadaşlarınızla çıkar çatışmasına girmeyin, gerekiyorsa

durumu ilgililere bildirin.

·      İşletmenin kaynakları bize işimizi yapmamız için verilmiştir, kişisel kazanç ve sahtekârlık için değil. Bu nedenle kaynakları israf etmeden amacına uygun kullanmalıyız.

·      Herhangi bir müşteri veya tedarikçiden mütevazilik sınırlarını aşan hediyeler almayın, menfaat temin etmeyin.

·     Üst düzey yöneticilerin iş dışında kâr amacı güden faaliyetlerde bulunması doğru değildir. Diğer personelin ise işlerini aksatmıyorsa başka faaliyetlerde bulunabilirler, şüpheye düşülmesi halinde CEO’ya sorulmalıdır.

·         Yöneticiler örnek olmak durumundadır.

·       İşletmeniz hakkında öğrendiğiniz bilgileri koruyun bunları kendiniz veya başkalarının çıkarları için kullanmayınız.

·      Kusurlu bir davranışla karşılaşan kimse bunu öncelikle müdürüne veya uygun olan üstüne bildirmek durumundadır. Bu bildirim bazen isimsiz olarak da yapılabilir. Bu bildirimi yapan / raporlayan kimse herhangi bir yaptırımla karşılaşmaz.

·         Adil rekabet edin.

·         Rüşvet ve yolsuzlukla etkin mücadele edin. Zira bu dürüstleri koruyan bir kuraldır.

·         Asla rüşvet vermeyin ve kabul etmeyin.

·         İşletmeler ilgililere veya kamuoyuna gerekli bildirimleri doğrudan yapmalıdırlar, dolaylı kanallardan verilecek mesajlar yanlış anlamalara yol açar.

·         İş ortaklarınızı iyi tanıyın.

·         Kaliteli ürün ve hizmetler sunun.

Bilim Etik Kuralları:

·         Aşırma (intihal) yapmayın, yapanları hoş görmeyin.

·         Sahtecilik yapmayın.

·         Çarpıtma yapmayın.

·         Çoklu yayın yapmayın. (Duplikasyon; bir araştırmanın sonuçlarını yayınlanmak üzere birden fazla dergiye gönderme)

·         Dilimleme yapmayınız. (bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğü bozacak biçimde parçalara ayırarak çok sayıda yayın yapmak)

·         Haksız yazarlık yapmayın. (Çalışmaya aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına katmak)

·         Yayınlarda bilimsel kurallara uymadan makul ölçüleri aşan alıntılar yapmayınız.

·         Kaynakları taraflı seçmeyiniz.

·         Yüksek lisans veya doktora çalışmalarından çıkan yayınlarda öğrencinin veya danışmanın ismini yazınız.

·         Destek alınarak yapılan çalışmalarda destek veren kişilerin veya kurumların katkılarını belirtiniz.

·         İnsan ve hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda etik kurallara uyunuz.

·         Yayınlarda hasta haklarına saygı gösteriniz.

Buradaki tanımlar Üniversitelerarası Kurul Etik Komisyonu’nun ve bazı üniversitelerin bilim kurullarının tanımlamalarından alınmıştır. (Elimdeki yazıda bu derlemeyi yapan kişinin adı yazılı olmadığı için burada belirtemiyorum).

 PERYÖN ETİK KODLARI

·         Kişisel bütünlük ve tutarlılık,

·         Mesleki sorumluluk,

·         Gelişim bilinci,

·         Eşitlikçi ve adil yaklaşım bilinci,

·         Çıkar dengelerinin gözetilmesi bilinci,

·         Bilginin kullanımı,

·         Sosyal ve toplumsal sorumluluk.

FİAT'IN AHLAK YASASI:

* Gruba bağlı bir şirketin çıkarlarını korumak uğruna bir devlet görevlisine, kamu kuruluşuna, politikacıya para ya da hediye teklif etmek yasaktır. Karşı taraf yasadışı bir baskı bile uygulasa, bu kurala uyulacaktır.

* Sponsorluk, danışmanlık, reklam, tanıtım vb. gibi adlar altında bile olsa, kamu kuruluşuna ya da devlet görevlisine yardım ya da katkıda bulunmak yasaktır.

* Fiat, rüşvet isteyen devlet görevlileriyle ilişkilerini derhal kesecektir. Bir devlet görevlisi rüşvet isterse, Fiat çalışanı bunu derhal üst yöneticilere duyuracaktır.

* Gruba bağlı şirketlerin genel müdürleri bu tür rüşvet teklifleri hakkında ayrıntılı bilgileri içeren raporları her yıl grup yönetimine sunmakla yükümlüdür.

* Kurallara aykırı davranan çalışan ile Fiat arasındaki sözleşme iptal edilecektir.[1]

Giovanni Agnelli

Ahi kültürü,

Üç şey kapalı olmalıdır: Göz; kötü bakışlara, ağız; kötü sözlere, el; haksızlığa ve zulme kapalı olmalı.

Üç şey ise açık olmalıdır: Kapı; konuklara, kese; kardeşlere, sofra; bütün fukaralara açık olmalıdır.

Ahi ahlakının kuralından bazıları şunlar;

* Doğrudan ve doğruluktan ayrılmamak.

* İyi huylu ve güzel ahlaklı olmak.

* Ahdinde, sözünde ve sevgisinde vefalı olmak.

* Sözünü bilmek sözünde durmak.

* Alçakgönüllü olmak.

* Cömert, ikram ve kerem sahibi olmak.

* Sır saklamak.

* Hizmette ve vermede ayrım yapmamak.

* Hile yapmamak.

* Bir sanat ve iş sahibi olmak.

* Affedici olmak.

* Güler yüzlü olmak.

* Dedikodu ve çekememezlik yapmamak, kusurları örtücü olmak.

* İçi-dışı, özü-sözü bir olmak.

* Maiyetindeki ve hizmetindekileri korumak, gözetmek.

Yukarıdaki kısa listeye bile baktığımızda Türk iş ahlakı geleneğinin sağlam temellere ve geleneğe oturduğunu gözlemlemek mümkün.

Yüzyıllarca yaşayan ve bu gün bile etkisini sürdüren ahi kültürü, asırlardan süzülen birikimi, damıtılmış düşünce sistemiyle, çağımızın iş etiğine temellik edebilecek, onu destekleyebilecek ve kökleşmesine yardımcı olabilecek bir kaynak niteliğindedir.

Bizlere düşen çağdaş değerler ve düşünce sistemleri ve yöntemleri ile kültürümüzdeki köklü iş etiği düşünce sistemlerini barışık halde geleceğe yönlendirebilmektir”[2]

Günümüz dünyasında özelliklede iş dünyasında tüm kurallar yasalarla belirlenmiştir, ancak uygulayıcıların karar alırken salt yasaları dikkate alması yanlışlıktan öte tehlikelide olabilmektedir, o nedenle yasaların hem evrensel hem de yerel yasal ve etik kuralları dikkate alması gereklilikten öte zorunluluktur. İş hayatında birçok konu gayri ahlaki olmakla birlikte yasalara aykırı değildir. Rakipler hakkında araştırma yapmak, yasal boşluklardan faydalanmak gibi.

ETİK ŞİRKET OLUNMASI NEDEN GEREKLİDİR?

Tarım Toplumu: (------)

Sanayi Toplumu: (20.yy ilk yarısı)

Bilgi Toplumu: (20.yy son yarısı)

ETİK TOPLUMU: (21. YY)

İngiltere “İş Etiği Enstitüsü”nce yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre;

•İngiltere'de yapılan bir araştırmaya göre 1997–2001 yılları arasında (5 yıllık dönem) etik ilkelere bağlılığını taahhüt eden ve böyle bir taahhüdü olmayan yaklaşık 100 şirket incelenmiş, bu firmalar;

 • ekonomik katma değer,

 • piyasa katma değeri,

 • değer kazanç oranı,

 • kullanılan sermayenin geri dönüşü

 gibi göstergeler kullanılarak karşılaştırılmıştır.

Araştırma sonucu: 1

Etik kurallara uygun iş yapan şirketlerin

·         Risk yönetimi,

·         Yönetim kalitesi,

·         Ürün ve hizmet kalitesi,

·         Finansal yapı açısından,            

        Daha başarılı olduğu tespit edilmiştir. 

Araştırma sonucu: 2

·         Bu şirketlerin hisse senetlerinin daha istikrarlı olduğu gözlenmiştir.

·     Etik değerlere bağlılığını açıklayan şirketler diğerlerinden % 18 daha fazla kar elde etmiştir.

·     Etik politikalara sahip şirketler dört göstergeden en az üçü üzerinden üstün başarı göstermiş ve ‟ en beğenilen şirketler ‟ sıralamasında ön sıralarda yer almıştır.

2003 yılında yapılan LRN ve WIRTHLIN anketi:

·         Ankete katılanların % 80'i Şirketlerin yasaya uyum ve etik davranışlarının satın alma kararları üzerinde doğrudan etkili olduğunu belirtmiştir.

Mc Kinsey'in yatırımcı tercihi anketi:

·         200 kurumsal yatırımcı arasında yaptığı ankete göre yatırımcıların % 89'u karşılaştırılabilir finansal verileri bulunan iki şirketten etik kuralları belirli olan şirketin hisselerinin tercih edildiğini ifade etmiştir.

Cap Gemini Ernst &Young Center Anketi:

·         Yatırımcıların 1/3'ü alım satım kararlarını finansal olmayan verilere dayanarak aldığı, genellikle finansal olmayan 12 veriden oluşan bir değer endeksi kullanıldığı ve büyük şirketlerin yarıdan fazlasının on iki veriden en az dokuzunu sağladığı ifade edilmiştir.

Tedmer’in ’’Türk işgücünün iş etiğine yaklaşımı’’ araştırma raporları:

·         Görüşülenlerin %87'si ürünleri aynı fiyat düzeyinde olan iki firmadan, iş ahlakı/ etiği olan bir firmanın ürünlerini satın almayı tercih edeceklerini söylemişlerdir.

·         % 49.9'u ürünleri % 25 daha pahalı olsa dahi iş etiği olan firmayı tercih ettiklerini söylemişlerdir.

·         Maaşları aynı olursa iş ahlakı / etiği olan bir firmada çalışmayı tercih edeceklerini söyleyenlerin oranı %81 olmuştur.

·         Maaşı % 25 daha az olsa da iş etiği olan firmayı tercih edenlerin oranı ise % 51,7 olmuştur.

·         “İş ahlakı/etiği olan firmaların ürünleri daha kalitelidir” ifadesine katılanların oranı ise %76'dır.”[3]

Türkiye Etik Değerler Merkezi Vakfı’nın yaptığı bir araştırmadan; Türkiye’de İş Etiğinin İlerlemesini Etkileyen Faktörleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Ülkenizde iş etiğinin ilerlemesine yönelik olarak aşağıdaki ifadelere ne derece katıldığınızı belirtir misiniz?

Araştırmada, etik gelişmeyle ilgili pek çek tablo bulunmaktadır.

BANKACILIK / FİNANS

·         Görevlerini yerine getirirken yürürlükteki mevzuata uymak.

·         Müşterilerini, kendilerine sunulan ürün ve hizmetlerin sağlayacağı fayda ve doğuracağı riskler konusunda bilgilendirmek.

·         Aynı hizmeti alan müşterilere tarafsız ve adil hizmet sunmak.

·         Sıfat ve görevleri dolayısıyla bankalara veya müşterilerine ait öğrendikleri sırları, bu konuda kanunen açıkça yetkili kılınan mercilerden başkasına açıklamamak.

·         Çalışma ve davranışlarında bankanın itibar kaybına sebebiyet vermemek.

·         "Ticari işletme" veya "Esnaf isletmesi" sayılmalarını gerektiren faaliyetlerde bulunmamak.

·         Adalet, doğruluk, dürüstlük, güvenilirlik ve sosyal sorumluluk prensiplerine aykırı davranışlarda bulunmamak.

·         Görevlerini gerçekleştirirken diğer çalışanlar ile saygılı ve özenli iletişim kurmak suretiyle ortak amaçlar yönünde işbirliği sağlamak.

·         Bankaya ait varlıkları ve kaynakları verimsiz ve amaç dışı kullanmamak.

·         Görev ve sıfatlarını kullanarak, gerek kendi iş ortamlarından gerekse müşterilerinin olanaklarından kişisel çıkar sağlamamak.

·         Kendilerine yapılan menfaat sağlamaya yönelik teklifleri derhal reddetmek, yetkili makamlara ve amirlerine bildirmek.

·         Müşterilerle borç-alacak, kefalet ve müşterek hesap açtırmak gibi etik ilkelerle bağdaşmayan ilişkilere girmemek.

·         Mevcut veya potansiyel müşterilerden teamül dışında hediyeler almamak.

·         Hizmetlerin yerine getirilmesi sırasında üstlendikleri görevlerle ilgili olarak hesap verebilme sorumluluğu içinde olmak.

·         Dernek, vakıf, kooperatif ve benzeri yerler hariç, bankasının onayı olmadan hiç bir özel ve resmi kuruluşta görev almamak ile yükümlü oldukları hükümleri konulmuştur.

Bankacılık ve Finans kesiminde etik ilkelere uymamanın nedenleri,

·         Sektörde karlılığın ön plana çıkması.

·         Müşterilerin kendilerine sunulan hak ve yükümlülükler ile riskler konusunda açık ve net bilgilendirilmemesi.

·         Ücret düzeyinin yetersiz olması.

·         Ve önemli bir konu olarak çalışanların yükselmelerinde bankacılık etik ilkelerine bağlılığı ve uymanın değerlendirme ölçütü olarak alınmaması sorunlu alanların başında gelmektedir.[4]

İş dünyasındaki etik kodlara ve Mafyanın etik kodlarına karşılaştırmalı olarak bakarsak hayli ilginç benzerlikler var;

1-Tanıştırmayı daima 3. kişiler tarafından yap.

2-Arkadaşlarının karılarına bakma.

3-Polislerle görünme.

4-Barlara gitme.

5-Ulaşılabilir ol.

6-Atamalara saygı göster.

7-Karılarınıza saygılı olun.

8-Gerçeği söyleyin.

9-Başkalarının parasına dokunma.

10-Ailesinde polis olan bize üye olamaz.

Kuralların yorumlarına gelince sondan başlıyoruz;

10- Ailesinde polis olan bize üye olamaz kuralı, tipik bir çıkar çatışması kuralıdır. Mafya bu kuralla çıkar çatışmasına yer vermemek için çok açık anlaşılabilir bir kural koymuş. En büyük düşmanı ile ilişkinin bir çıkar çatışması görüntüsü vereceğini bir kural olarak kabul etmiş.

9-Başkalarının parasına dokunma kuralı (Buradaki başkasının parasının diğer mafya ailelerinin veya aile üyelerinin paralarının olduğu anlaşılmaktadır) grup içinde yolsuzluk ve hırsızlığı açık şekilde yasaklayan bir kuraldır.

8-Gerçeği söyleyin; doğruluk her yerde geçerlidir, Mafyada bile; Mafyaya doğruyu söylemeyenlerin başına neler gelebileceği hepimizin genel kültüründe vardır.

7-Karılarınıza saygılı olun; Mafyanın en önemli kaygılarından güvenliği temin etmekle ilgili bir kural olarak görünüyor, bu yolla gammazlamanın önüne geçme amaçlanmıştır.

6-Atamalara saygı göster; iş disiplini ve otorite gücünün önemli olduğu bu iş kolunda bu yapı etik kodla da korunmak istenmiştir.

5-Ulaşılabilir ol; güzel bir iş değeri, işte hırsızlılığı ve iletişimi güçlendiren bir ilke olarak konulmuş görünüyor.

4-Barlara gitme; şirket sırrı ve müşteri sırrının korunmasına işaret etmekte, tüm organizasyonlar için en önemli risk noktalarından biri.

3-Polislerle görünme; Etik kurallara uymak yetmiyor, görüntüyü de korumalı, hakkınızda şüphe yaratacak ilişkilere girmemelisiniz.

2-Arkadaşlarının karılarına bakma; cinsel taciz mafyada da hoş görülmüyor.

1-Tanıştırmayı daima 3. kişiler tarafından yap; güvenlik mafyanın temel kaygılarından, riski azaltmaya yönelik bir kural.

Öncelikle etik kod yazılı bir belge ve Mafyanın da bu kurala uyduğunu görüyoruz,

Bu etik kod vesilesi ile etik kod ile davranış yönetmeliği arasındaki farka da biraz değinelim; Etik kod etik değer ve prensiplere isteyerek ve gönüllü olarak uymayı, etiği gaye edinmeyi vurgular iken davranış yönetmeliği zorlayıcı, standartlara uyumun ağırlıklı olduğu bir belgedir. Bu anlamda yukarıdaki kurallar etik koddan daha çok davranış yönetmeliği şeklinde kaleme alınmış.

Etik kodun kuralları arzulanan ve uyulması zorunlu olmak üzere iki baslıkta sınıflandırılabilir arzulanan unsurlar ile isteğe bağlı, çalışanların uymak için çaba göstermeleri gereken standartlar kastedilir. Her çalışanın bu standartlara her zaman ulaşması beklenmez, bu standartlara uymamanın bir cezası yoktur. Uyulması zorunlu kurallar ise, tüm çalışanların uyması beklenen standartları içerir ve bu standarda ulaşmamanın bir cezası vardır. Mafya etik kodundaki kuralların uyulması zorunlu kurallar olarak yazıldığı görülmekte, biz, etik kodda her iki grup unsurun da dengeli olmasını öneriyoruz. Mafya etik kodunda bu öneriye uyulmamış (Not: Bu eleştiriler tamamen teknik nitelikte eleştirilerdir, Mafya etik kodunun yazılmasında emeği geçen Mafya üyelerine yönelik değildir. Ayrıca kötü anılan bir işte iyi bir şeyler yapmak kutlanacak bir çalışmadır, iş dünyasında kötü şeyler yapanlar için mesajımız ise bu cümle ile verilmiştir.) Mafya etik kodunu diğer açılardan da irdelediğimizde şu hususlar göze çarpıyor: Kurallar son derece açık, kısa ve net, dili açık ve sade, kuralların arkasında çok temel bir ilke olduğu anlaşılıyor; ilkeler açıklanmamış, ancak net davranış kuralları ile ilkelere işaret edilmiş.

Son olarak, kötü anılan bir işte bile etik kod yazılmış iken, iş dünyasının etik kodlarını yazmak için kolları sıvamalıyız.[5]

İş ahlakı  / etiği yalnız özel sektör işletmelerini değil hem kamu hem de kâr amacı gütmeyen sosyal organizasyonlarda da önemli hale gelmiştir. Bunun temel nedeni kirlenme ve yozlaşma sonuç olarak doğrudan insanı etkilemekte ve bir dizi davranış bozukluğuna yol açmaktadır. O  nedenle özel sektör dışında kamu ve işletmeleri, kamu kurumlarının yanı sıra sosyal organizasyonlarında ana öğesi insan oldu için bu ilkeler orada daha da önemli olmaktadır.

Her çağ ve toplumda iktisadi ve sosyal hayat, sadece dış kalıplar ve maddi unsurlarla değil, sosyal sorumluluklar ve ahlâki değerlerlerle de varlık bulmuştur. Ancak, 20. yüzyılın son çeyreği bu bağlılık ve derinliğin görmezlikten gelindiği ahlâki yozlaşma ve kirliliğin her alanda zemin bulduğu zamanlar olarak ifade edilmiştir. 1970’li yıllardan bugüne kadar ortaya çıkan yolsuzluk olayları, rüşvet, siyasal yozlaşma, aldatıcı her türlü tanıtım, tüketici ve toplumsal hakkın ihlal edilmesi ahlâki bir yöntem ve sürecin kaçınılmazlığına işaret etmiştir. Sonuçta yaşanılan çok yönlü kirlilik örnekleri, tüm sektörlerde ahlâka geri dönüş sürecini başlatırken, toplum ihtiyaçlarının büyük bir çoğunluğunu karşılamaya çalışan belediyelerin de çalışma hayatında iş ahlâkı ve sosyal sorumluluğa gerekli önem vermesi kaçınılmazdır. Bu itibarla, kamu ve özel sektör işletmelerinin sosyal sorumlulukları ve iş ahlâkı konularına artan ilgi, son yıllarda konuyla ilgili çalışmaların da artmasına neden olmuştur[6]

Bu çalışmada görülen önemli bir durumda kişileri ahlaki davranışları ile gelir düzeyleri arasındaki ilişki olmuştur. Kişileri ahlak dışı davranmaya iten temel sebebin düşük yaşam standardı yani düşük gelir olduğu tespit edilmiştir. Bu durum tarih boyunca da böyle olmuştur.

Kamu ve sosyal kurumların yöneticilerinin uyması gereken temel yasaların yanında onlardan daha da önemlisi toplumun menfaatlerinin korunması, hizmetin eşit dağıtılması, toplumun değerlerine özen gösterilmesi hesap verilebilir olunması gibi evrensel hale de gelmiş olan kurallardır. Kamu yöneticilerinin alacakları kararların toplumun tümünü veya büyük bir grubu ilgilendirmesi nedeniyle herkesi memnun edecek karar alamayacakları için ancak herkesin kabullenebileceği ve kabul edebileceği kararlar almak durumundadırlar. Bu durum o yöneticilerin en önemli açmazıdır. Yönetici rolünü üstlenmiş kişilerin bir diğer zorluğu da başkalarına rol model olmak durumlarıdır.

Kaynak: Sibel Gök, İş etiği ile iş ahlakı arasındaki ilişki ve çalışma yaşamında iş etiğini etkileyen faktörler, Uluslararası insan bilimleri dergisi C 5, S 1, 2008,

ABD’de elektrik elektronik ve bilgisayar mühendisliği enstitüsü (IEEE) üyeliğe müracaat eden mezun (BSc., MSc.) mühendis adaylarını üye yapmadan önce mesleki icraatlarında bazı etiksel kurallara uymalarını taahhüt etmelerini istemektedir:

1. Kamu güvenliği, sağlığı ve refahı ile uyumlu mühendislik kararları verme sorumluluğunu üstlenmek, çevreyi veya halkı tehdit edebilecek faktörleri zamanında açıklamak.

2. Gerçek veya öngörülen çıkar çatışmalarından mümkün olduğunca uzak durmak ve var oldukları zaman ilgili taraflara açıklamak.

3. Var olan verilere dayanarak yapılan iddia veya tahminlerde dürüst ve gerçekçi olmak.

4. Rüşveti tüm şekilleriyle reddetmek.

5. Teknolojinin daha iyi anlaşılması, yerinde uygulanması ve potansiyel zararlarının anlaşılır kılınması için çalışmak.

6. Teknik bilgi ve becerimizi güncelleştirmek ve ilerletmek, başkaları için teknolojik görevleri sadece deneyimimiz ya da yeteneğimiz içinde olduğu zaman veya deneyimimizin ve becerimizin sınırlılığını tamamen açıkladıktan sonra üstlenmek.

7. Teknik çalışmaları araştırmak, kabul etmek ve dürüstçe eleştirisini yapmak, hatalarımızı kabullenmek ve düzeltmek, başkalarının katkılarını uygun ve düzgün şekilde belirtmek.

8. Irk, din, cinsiyet, özürlülük, yaş veya etnik köken gibi faktörlerden bağımsız olarak tüm kişilere insaflıca davranmak.

9. Başkalarını, mallarını, şöhretlerini veya işlerini yanlış davranış veya iftiralarla yaralamaktan sakınmak.

10. Meslektaş ve iş arkadaşlarımıza mesleki ilerlemelerinde ve bu etik kurallarını uygulamalarında yardımcı olmak.[7]

Çalışma hayatında niçin böyle sorunlarla yani etik olmayan davranışlarla karşılaşıyoruz sorusuna da genelleme yapılarak verilecek cevaplar aşağıda sıralanmış olup; çok daha çeşitlendirilebilir:

  1) Yöneticinin çalışanlara ulaşılması zor ya da gerçekçi olmayan hedefler koyması,

  2) Çalışanların iş programına yetişme kaygısı ve zamanın iyi kullanılamaması,

  3) Batmamak için kriz zamanında her yöntemin denenebilmesi,

  4) Şirket yönetiminin nepotizme (hısımcılık) tavır alacak kadar profesyonel olmaması,

  5) Şirket ile çalışanların ya da çalışanla diğer bir çalışanın çıkarlarının çatışması (şirket için  

      tamam da, benim için burada ne kazanç var sorgulaması),

  6) Çalışanların ödüllendirmesinde ve maaşların belirlenmesinde eşitliği sağlayıcı somut bir 

      yöntemin olmadığına çalışanlar arasında inanç,

  7) Şirket yönetiminin tecrübesizlik ya da kişisel yetersizlik nedeniyle yönetsel zafiyet içinde

      olması ya da çalışanlarca öyle algılanması,

  8) Şirket yönetiminin paydaşlar nezdinde şirket itibarını yüksek tutmak adına mevzuata

     aykırı davranması,

  9) Şirket yönetimindeki bireylerin kişisel zenginleşmelerini her şeyin üstünde tutması,

10) Şirketin temel değerlerinin, amaç ve misyonunun tüm çalışanlarca benimsenmemiş olması (ortak bir kurum kültürünün eksikliği)[8]

Kamu görevlileri, halka hizmet etmenin herhangi bir kişi veya grubun çıkarına hizmet etmekten çok daha önemli olduğunu idrak ederek, kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde;

·         Halkın günlük yaşamını kolaylaştırmayı,

·         Halkın ihtiyaçlarını en etkin, hızlı ve verimli biçimde karşılamayı,

·         Hizmet kalitesini yükseltmeyi,

·         Halkın memnuniyetini artırmayı,

·  Hizmetten yararlananların ihtiyacına ve hizmetlerin sonucuna odaklı olmayı hedeflemelidirler.[9]

Kamu görevlilerinden beklenen başlıca etik davranışlar,

Her zaman yüksek etik standartları izleyiniz, kamu yararı doğrultusunda halkın devlete ve kamu görevlilerine olan güvenini artırmak için çalışınız.

·         Görevinizi yerine getirirken, kamu kaynaklarını elde ederken ve kullanırken, dışarıdan mal ve hizmet satın alırken yazılı kurallara, etik ilke ve değerlere uygun davranınız.

·         Meslektaşlarınıza ve hizmetten yararlananlara içten saygı gösteriniz, tarafsız ve adil davranınız.

·         Meslektaşlarınızın ve hizmetten yararlananların görüşlerini dikkate alınız ve karar alma sürecine onları da katınız.

·         Meslektaşlarınızın yaptıkları iyi işleri takdir ediniz ve duyurunuz.

·    Kamu görevini ve kaynaklarını kişisel çıkar için kullanmayınız, akraba, eş-dost ve yakınlarınızı kamu hizmetlerinden ayrıcalıklı olarak yararlandırmayınız.

·    Muhtemel ve gerçek çıkar çatışmaları konusunda dikkatli olunuz, kendinizin ve yakınlarınızın çıkar sağlayabileceği durumlardan kaçınınız.

·         Davranış ve kararlarınızdan doğacak sonuçların sorumluluğunu üstleniniz.

·     Mal bildirimi formlarını zamanında, eksiksiz ve doğru bir şekilde doldurunuz. Mal varlığınızda artış olması durumunda, bunu zamanında bildiriniz.

·         Kamu görevinin dışında mevzuatça yasaklanan ikinci bir işte çalışmayınız.

·    Görev yaptığınız kurumla bağlantısı olan kişi veya firmalarla özel iş ilişkisi içine girmeyiniz.

·     Görev yapılan kurumla iş, hizmet veya çıkar ilişkisi içinde bulunanlardan hediye almayınız; size sunulan, burs, seyahat, ücretsiz konaklama ve yemek gibi imkânlardan uzak durunuz.

·         Özel işlerinizi mesai saatleri içerisinde yapmaktan kaçınınız.

·         Etik değerlere uygun örnek davranışlar gösteriniz.

·      Davranışları etik ilkelere uymayan diğer kamu çalışanlarını uyarınız, sonuç alamaz iseniz durumu yetkili mercilere bildiriniz.[10]

Kamu yöneticilerinden beklenen etik davranışlar

Görevinizi yerine getirirken:

·         Kurumun genel amaçlarını, ana hedeflerini ve değerlerini tüm görevlilere bildiriniz.

·         Davranış beklentilerinin açıkça tanımlandığı ve her hangi bir ihlal varsa belirlenip düzeltildiği olumlu bir çalışma ortamı oluşturunuz.

·         Kurumunuzun faaliyetleri ile ilgili tüm sorumluluğu kabul ediniz.

·         Üst görevler için personel seçerken, liyakatlerini ve mevcut davranış ve gelişim potansiyellerini göz önüne alınız.

·         Tüm personele adil, tarafsız ve eşit davranınız.

·         Sorun ve anlaşmazlıkları adil ve hızlı bir şekilde çözünüz.

·         Karar ve davranışlarınızda tutarlı, güvenilir, öngörülebilir, adil ve nesnel olunuz.

·         Etik ilke ve değerler konusunda kişisel olarak örnek davranış gösteriniz.

·       İşinizde etkililik ve verimlilik konularında örnek alınacak olası en yüksek standartları sürdürünüz.[11]

İş Ahlâkının Gerekliliği

1. Artan dünya nüfusuna paralel olarak yeterli istihdam imkânlarının oluşturulamaması, düşük gelirli kesimlerin artmasına neden olacak, bu kesimlerin de artan zenginlikten pay alabilmeleri için şiddete başvurmaları kaçınılmaz olacaktır.

2. Yeni geliştirilen biyolojik ve askeri teknolojiler iş dünyasının kontrolünde olması.

3. Küreselleşme sonucunda ortaya çıkan çok uluslu şirketlerde farklı kültürlerden gelen insanların çalışması yeni ahlâki sorunları da beraberinde getirmektedir.

4. Tüm dünyada daha fazla demokrasi ve insan haklarına talep artması.

5. Etnik köken, dil, din, mezhep ve cinsiyet gibi konularda ayrım yapılmaması isteği.

6. Artan çevre kirliliği, çevre konularına duyarlı bir toplumsal yapıyı ve iş dünyasını zorunlu kılmaktadır.

7. Farklı dinlerin iş dünyasındaki değerleri ve kültürleri nasıl etkilediği önem arz etmektedir.

8. Gelişmekte olan ülkelerdeki yolsuzluklara karşı mücadele verilmesi ihtiyacı sürekli olarak artmaktadır.

9. İşletmeler işe aldıkları işgücünün ahlâkî donanımlarını ve ahlâkî felsefelerini kontrol edemediklerinden örgütsel değerler sistemi önem kazanmaktadır.[12]

Kurumsal Yozlaşmalar

Ülkemizde en temel sorunun “üretim yoksunluğu” olduğu bilinmektedir. Üretmeden tüketen bir toplum olmanın sıkıntılarını ise, sık sık karşılaşılan bunalımlarla yaşıyoruz. Üretmeme olayını yalnızca mal üretimiyle sınırlama olanağı ise yoktur. Kamunun hizmet üretmesi gereken kurumlarında da benzeri sorunlar yaşanmaktadır. Sorunlar karşısında çözüm üretmede ise epey kötü durumdayız, hep “Godot'yu” bekliyoruz...

Kurumlardaki üretimsizliği, hizmetlerin gereği gibi yapılmamasını, yetersiz ve eksik hizmet üretimlerini değişik nedenlere yaslanarak incelemek olanaklı olabilir:

• Yetersiz yöneticiler.

• Çalışanların yetersiz ücret koşulları.

• Kurumlarım aşırı siyasallaşması.

• Proje yoksunlukları.

• Yetkilerin çıkar amaçlı kullanılması.

• ...

Kurumlarda verimlilik ve üretkenlik izlemelerinin yapılmadığı bilinmektedir. O nedenle “hizmet üretilse de üretilmese de” alınacak ücretin değişmiyor olması, çalışanları edilgen kılmaktadır. Buna sığınılmasının haklı bir yanı olabilir mi? Bu edilgenliğin sonucu, kendi mesleğinin entelektüel birikiminden de kopma, gelişmelere kayıtsız kalma eğiliminin güçlenmesidir ki, bu da kurumsal dinamikleri yok edici rol oynar...[13]

AHLAK VE ETİKLE İLGİLİ GÜZEL SÖZLER

Ahlak, cemiyetin tabii bekçisidir.

Raif Necdet KESTELLİ

Kötü para iyi parayı, kötü mal iyi malı, kötü hizmet iyi hizmeti ve bu nedenle de kötü iyiyi kovar.

 

Yiyiniz, içiniz fakat israf etmeyiniz.

Hiçbir şey erdemden daha güzel değildir.Mingjiao

Adalet güzeldir fakat liderlerde olursa daha da güzel olur.Hz. MUHAMMED

Adalet, haksız olana haksızlık gibi gelir. Çünkü her insan kendi gözünde suçsuzdur.Daniel DEFOE

Önemli olan akıllı olmak değil, aklı yerinde ve zamanında kullanmaktır.DESCARTES

Hiç bir miras dürüstlük kadar zengin değildirWilliam SHAKSPEARE

Ahlak, ertelemeye hiç mi hiç gelmeyen yaşamın akışı içinde bize sunulan,  kimi zaman onarılan değerlerin toplamını, tümünü oluşturmaktadır.

Sevgili Peygamberimiz: “Hiç kimse kendi emeği ile kazandığından daha hayırlı bir şey yememiştir”[14] buyurarak çalışmanın önemine vurgu yapmıştır.

Sevgili Peygamberimiz : “İşçinin hakkını alın teri kurumadan veriniz”[15]  buyurmuştur.

Merhum M. Akif Ersoy ne güzel dile getirmiş:

“Kim kazanmazsa bu dünyada ekmek parası dostunun yüz karası düşmanın maskarası.”     

İş ahlâkında temel ilke helal kazanç ve haramdan sakınmaktır.

“ Hayatta göreceğiniz iş ne olursa olsun, erdem olmayınca, elde edeceğiniz her şeyin, yapacağınız her işin sonunda, utanç ve kötülük vardır.”

PLATON

Erdeme, dolayısıyla mutluluğa bilgi ile varılır.

SOKRATES

Bugün ‘etik’ adı altında karşımıza çıkan ahlâkların ve ahlâklılık bildirgelerinin ya da “meslek etiklerinin” de yaşamımızda önemli bir yeri vardır ama felsefî bilgiyle oluşturuldukları ve değerlendirildikleri takdirde ve kendilerine özgü işlevleri bilindiği takdirde yaşamımızda yerleri vardır.

Etik değer koruyarak yaşayabilmek ve mesleğimizi yapabilmek için, normlardan ziyade etik değerin ve etik değerlerin felsefî bilgisine dayanan felsefî bir eğitime ihtiyaç vardır. Çünkü böyle bir eğitim, yüz yüze geldiğimiz durumlarda, insan onurunun nerede tehlikede olduğunu gören bir göz kazanmamıza yardımcı olabiliyor. İoanna  KUÇARADİ                        24.05.2015

 Selami Güngördü

[1] Hulusi Demir, Neşe Songür, Sosyal sorumluluk ve iş ahlakı, Balıkesir üniversitesi sosyal Bilimler enstitüsü Dergisi C2, S3, 1999,

[2] Bülent Balkan,  Türk iş etiğinin temelleri; Ahilik Kültürü,

[3] Şebnem Ergül, İş etiği ve uygulaması,  2007,

[4] Bülent Balkan, Bankacılıkta temel etik yaklaşım,

[5] Bülent Balkan, Etik kodlar ve mafya etik kodları,

[6] Yılmazer Aydın, belediye yöneticilerinin iş ahlakı ve sosyal sorumluluğa yönelik tutumlarının incelenmesi: Adapazarı Büyükşehir ve Merkez belediyesinde bir araştırma.

[7] Haldun Abdullah, Nükhet Sazak, Murat Yıldız, Elektrik elektronik bilgisayar mühendisliği mesleğinde etiksel isterler,

[8] Murat Kayacan, Küreselleşen Dünyamızda yeni şirket gündemi:Kurumsal Yönetim, Tedmer yayın no.1, 2006,s22,

[9] Başbakanlık Etik Kurulu, Etik rehber, 2014, s.30

[10] Başbakanlık Etik Kurulu, Etik rehber, 2014, s.90

[11] A.g.e, s.93

[12] Metin Arslan, İş ahlakı nedir,

[13] Erol Köktürk, Meslek etiği ve harita sektörü,

[14] Buhari, Buyu’, 15.

[15] İbn Mace, Ruhûn,4

Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Görüşlerinizi aşağıdaki yorum bölümünde paylaşabilirsiniz.