Yeni Türk Ticaret Kanunu Hakkında 6 (Borçlanma Yasağı)

15.05.2012

Yıllardır uygulamada muhasebeciler büyük kolaylık sağlamış; ancak şirketlerin içinin boşalmasına ve büyük vergi kaybına neden olmuş bir konu, nihayet 6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu'nda çözüme kavuşturulmuştur. Ancak bu düzenleme başka tartışmalara da neden olmuştur.

Çeşitli nedenlerle işle ilgili olduğu hâlde belgelendirilemeyen giderler, işletme sahiplerinin stopaj ödememek için kâr dağıtmadan şirketten çektikleri paralar ve hâkim ortakların yakınlarının çeşitli harcamalarının kaydedildiği muhasebe hesabı olan ortaklar cari hesabı artık kullanılamayacaktır. Kullanılması hâlinde ilgili kişi hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilecektir.

Yeni Kanun'da bu konuyla ilgili maddeler şunlardır.

II - Pay sahiplerinin şirkete borçlanma yasağı

MADDE 358 - İştirak taahhüdünden doğan borç hariç, pay sahipleri şirkete borçlanamaz. Ancak borç; şirketle, şirketin işletme konusu ve pay sahibinin işletmesi gereği olarak yapılmış bir işlemden doğmuş ve emsalleriyle aynı veya benzer şartlara tabi tutulmuşsa bu kapsamın dışındadır.

MADDE 644 - Aşağıda madde numaraları bildirilen anonim şirketlere ilişkin hükümler limited şirketlere de uygulanır.

b) Feshe ilişkin 353'üncü ve şirkete karşı borçlanma yasağına dair 358'inci maddeler.

Görüldüğü üzere pay sahiplerinin, yani ortakların şirkete borçlanmaları kesinlikle yasaklanmış; ancak sermaye taahhüdünden doğan borç ile emsalleriyle aynı şartlarda olmak kaydıyla yapılan ticari işlemler hariç tutulmuştur. Bu konuyu kısaca açıklayalım.

Bir beyaz eşya satıcısı şirket sahibi kendi evine bir televizyon almak istediğinde, diğer müşterilerine sattığı koşullarda parasını ödemek kaydıyla şirketine borçlanabilir.

VI - Şirketle işlem yapma, şirkete borçlanma yasağı

MADDE 395 - Yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına herhangi bir işlem yapamaz; aksi hâlde şirket yapılan işlemin geçersiz olduğunu ileri sürebilir.

Yönetim kurulu üyesi, 393'üncü maddede sayılan yakınları, kendisinin ve söz konusu yakınlarının ortağı oldukları şahıs şirketleri ve en az yüzde yirmisine katıldıkları sermaye şirketleri şirkete nakit veya ayni olarak borçlanamazlar. Bu kişiler için şirket kefalet, garanti ve teminat veremez; sorumluluk yüklenemez ve bunların borçlarını devralamaz. Aksi hâlde, şirkete borçlanılan tutar için şirket alacaklıları bu kişileri, şirketin yükümlendirildiği tutarda şirket borçları için doğrudan takip edebilirler.

Şirketler topluluğuna dâhil şirketler, ilgili hükümlere tabi olmak kaydıyla birbirlerine kefil olabilir ve garanti verebilirler. Bankacılık Kanunu'nun özel hükümleri saklıdır.

VII - Rekabet yasağı

MADDE 396 - Yönetim kurulu üyelerinden biri, genel kurulun iznini almaksızın şirketin işletme konusuna giren ticari iş türünden bir işlemi kendi veya başkası hesabına yapamaz. Aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak sıfatıyla da giremez.

Bu hükme aykırı hareket edilmesi hâlinde şirket tazminat isteyebilir veya yapılan işlemi şirket adına yapılmış sayabilir. Ayrıca üçüncü kişiler hesabına yapılan sözleşmelerden doğan menfaatlerin şirkete ait olduğunu dava edebilir.

Bu haklar, ticari işlemlerin yapıldığının veya yönetim kurulu üyesinin diğer bir şirkete girdiğinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçince zamanaşımına uğrar. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarıyla ilgili hükümler saklıdır.

Bu kurala uyulmadığı takdirde uygulanacak ceza:

A) Suçlar ve cezalar

MADDE 562 - Bu Kanun'un 358'inci maddesine aykırı olarak şirkete borçlananlar ve 395'inci maddesine aykırı olarak şirkete borçlananlar, üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılırlar.

Ceza günlük 20 ila 100 TL arasında olmak üzere her defasında 6.000-73.000 lira olacaktır. İki defa para çekene 12.000-146.000 lira ceza kesilecektir. Kanun'da asgari bir sınır yoktur. 1 TL çekene de 1 milyon lira çekene de en az 300 gün ceza vardır. Para cezasını ödemeyen kişi 300-730 gün arasında hapse girebilir. İki defa borçlanılmışsa en az 600 gün hapis gündeme gelebilir.

1 TEMMUZ 2012 TARİHİNDEN ÖNCE ŞİRKETE BORCU OLAN ŞİRKET ORTAKLARININ DURUMU

1 Temmuz 2012 tarihinden önce 6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu'nun 358'inci maddesine aykırı şekilde şirkete borçlanan anonim veya limited şirket ortaklarının, 6103 sayılı Kanun'un 24/1'inci maddesine göre 1 Temmuz 2015 tarihine kadar şirkete olan borçlarını nakden ödemeleri gerekmektedir. Bu süre içinde borçlarını ödememeleri durumunda, borçlanma 1 Temmuz 2012 tarihinden sonra yapılmış gibi değerlendirilerek TTK'nın 562'nci maddesi gereğince adli para cezası uygulanabilecektir. Para cezası ödenmediğinde hapis cezası gündeme gelebilecektir.

Şirket ortakları bu durumdan kurtulmak için şirketin elde ettiği kârdan hissesine düşen kısmı alabilir. Maliye Bakanlığı, kâr payı avansı verilebilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmıştır. Buna göre yıl içinde elde edileceği tahmin edilen kâr kadar avans alınabilir. Ancak bu rakamın doğru tespit edilmesi gerekir; yıl sonunda elde edilen kârdan fazla avans çekilmişse yine yaptırımla karşılaşılabilir. En makul yol, üç aylık geçici vergi beyannamesi esas alınarak beyan edilen kâr kadar avans çekilmesidir.

SONUÇ

Bu düzenleme sulandırılmadan uygulanabilirse bundan sonra şirketlerin içi boşalmayacak, finansal tablolar gerçeği gösterecek ve en önemlisi şirketlerin sermaye yapıları güçlenecektir. Bu nedenle, düzenlemenin Kanun'daki en önemli hükümlerden biri olduğunu söylemek yanlış olmaz. 15.05.2012

Selami Güngördü