Yeni Türk Ticaret Kanunu Hakkında 7 (Ödeme Vadesi)

15.05.2012

6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu'ndaki iyi düzenlemelerden biri de 1530'uncu madde ile yapılmıştır. Bu madde, küçük işletmeleri büyük işletmeler karşısında koruma amacıyla getirilmiştir.

Bugüne kadar küçük işletmeler, büyük işletmeler karşısında pazarlık edememekte ve önlerine konan şartları kabul etmek zorunda kalmaktaydı. Bu ilişkideki en önemli husus, paranın ne zaman ödeneceğinin büyük işletmenin keyfine kalmış olmasıydı. Büyük işletmeler ödemeyi ne zaman isterse o zaman yapmakta, küçük işletmeler ise finansman ihtiyaçlarını bankalardan kredi alarak, çek kırdırarak veya ellerindeki malları daha ucuza satarak karşılayıp ayakta kalmaya çalışmaktaydı.

Bu yeni düzenleme ile büyük işletmeler, küçük işletmelerden mal aldıklarında ödemeyi 60 gün içerisinde yapmak zorundadır.

Ancak burada eleştirilecek nokta, bu kurala uyulmadığı zaman ciddi bir yaptırımın bulunmamasıdır. Maddede, geç ödenmesi hâlinde borçlunun temerrüde düşeceği ve alacaklının faize hak kazanacağı hükmü vardır; ancak bu düzenleme caydırıcılıktan uzaktır. Buna ilaveten, ödenmeyen tutarın yüzde 10'u kadar bir ceza ödeneceği ve sözleşmelere de buna aykırı hüküm konulamayacağı hüküm altına alınsaydı daha caydırıcı ve etkili olurdu.

Şimdi yasa maddesine bakalım.

F) Ticari hükümlerle yasaklanmış işlemler ile mal ve hizmet tedarikinde geç ödemenin sonuçları

MADDE 1530

(1) Aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde, ticari hükümlerle yasaklanmış işlemler ve şartlar batıldır. Ancak, sözleşme uyarınca yerine getirilmesi gereken edimler için kanunun veya yetkili makamların koymuş olduğu en yüksek sınırı aşan sözleşmeler en yüksek sınır üzerinden yapılmış sayılır; sınırı aşan edimler hata ile yerine getirilmiş olmasa bile geri alınır.

(2) Ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde, alacaklı, kanundan veya sözleşmeden doğan tedarik borcunu yerine getirmiş olmasına rağmen borçlu, gecikmeden sorumlu tutulamayacağı hâller hariç, sözleşmede öngörülmüş bulunan tarihte veya belirtilen ödeme süresinde borcunu ödemezse ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer.

(3) Mütemerrit borçlunun alacaklısı, sözleşmede öngörülen tarihten ya da ödeme süresinin sonunu takip eden günden itibaren, şart edilmemiş olsa bile faize hak kazanır.

(4) Sözleşmede ödeme günü veya süresi belirtilmemişse veya belirtilen süre beşinci fıkraya aykırı ise, borçlu aşağıdaki sürelerin sonunda ihtara gerek kalmaksızın mütemerrit sayılır ve alacaklı faize hak kazanır:

a) Faturanın veya eş değer ödeme talebinin borçlu tarafından alınmasını takip eden otuz günlük sürenin sonunda.

b) Faturanın veya eş değer ödeme talebinin alınma tarihi belirsizse mal veya hizmetin teslim alınmasını takip eden otuz günlük sürenin sonunda.

c) Borçlu faturayı veya eş değer ödeme talebini mal veya hizmetin tesliminden önce almışsa, mal veya hizmetin teslim tarihini takip eden otuz günlük sürenin sonunda.

d) Kanunda veya sözleşmede mal veya hizmetin kabul veya gözden geçirme usulünün öngörüldüğü hâllerde, borçlu faturayı veya eş değer ödeme talebini kabul veya gözden geçirmenin gerçekleştiği tarihte veya bu tarihten daha önce almışsa, bu tarihten sonraki otuz günlük sürenin sonunda temerrüde düşer.

(5) Sözleşmede öngörülen ödeme süresi, faturanın veya eş değer ödeme talebinin veya mal veya hizmetin alındığı ya da mal veya hizmetin gözden geçirme ve kabul usulünün tamamlandığı tarihten itibaren en fazla altmış gün olabilir. Alacaklı aleyhine ağır bir haksız durum yaratmamak koşuluyla ve açıkça anlaşmak suretiyle taraflar daha uzun bir süre öngörebilirler. Ancak alacaklının küçük veya orta ölçekli işletme, tarımsal ya da hayvansal üretici olduğu veya borçlunun büyük ölçekli işletme sıfatını taşıdığı hâllerde ödeme süresi altmış günü aşamaz.

(6) Gecikme faizi ödenmeyeceğini veya ağır derecede haksız sayılabilecek kadar az faiz ödeneceğini, alacaklının geç ödeme dolayısıyla uğrayacağı zarardan borçlunun sorumlu olmayacağını veya sınırlı bir şekilde sorumlu tutulabileceğini öngören sözleşme hükümleri geçersizdir.

(7) Bu madde hükümleri uyarınca alacaklıya yapılan geç ödemelere ilişkin temerrüt faiz oranının sözleşmede öngörülmediği veya ilgili hükümlerin geçersiz olduğu hâllerde uygulanacak faiz oranını ve alacağın tahsili masrafları için talep edilebilecek asgari giderim tutarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası her yıl ocak ayında ilan eder.

(8) Mal veya hizmet bedelinin taksitle ödenmesinin öngörüldüğü durumlarda bu maddenin ödeme sürelerini düzenleyen hükümleri birinci taksit bakımından uygulanır. Her bir taksit tutarının ödenmeyen kısmı gecikme faizine tabidir. Alacaklının küçük veya orta ölçekli işletme veya tarımsal ya da hayvansal üretici olup borçlunun büyük ölçekli işletme olduğu hâllerde taksitle ödemeyi öngören sözleşme hükümleri geçersizdir. 15.05.2012

Selami Güngördü