YENİ TÜRK TİCARET KANUNU HAKKINDA (4)

YENİ TÜRK TİCARET KANUNUNDA CEZALAR                                                                                                                                                                     01.05.2012

Yeni Türk Ticaret Kanununun en önemli özelliklerinden biri ve kanunun daha uygulamaya başlamadan bu kadar çok konuşulmasının nedeni getirilen cezalar özellikle de hapis cezalarıdır. Bu durum, ilgili çevrelerde yoğun tartışma konusu olmuştur. Tartışmaların ana ekseninde işverenlerin ve işveren örgütlerinin “ekonomik suça ekonomik ceza” görüşü yer almaktadır. Ki bu herkesin bakış açısına göre değişen bir durumdur.

Geçmişteki uygulamalar ve iş hayatının ihtiyaçlarını da göz önünde tutarak olaya bakarsak; bu durumun yani hapis cezalarının son derece isabetli olduğu görülür. Bu ifademizden hapis cezalarını savunduğumuz sonucu çıkarılmamalıdır. Bizzat şahsi görüşüm; ekonomik suça ekonomik ceza uygulanması şeklindedir. Ancak 1980’li yıllarla başlayan toplumsal ahlaki çözülme, iş hayatında daha büyük bir tahribata sebep olmuş, köşe dönmeci zihniyet para kazanmak için her yolu mubah saymış, bu durum ekonomik krizlerin de etkisiyle kural tanımayan, kanunları ve kuralları ayak bağı gören bir anlayışa sahip bir kesim oluşmasına neden olmuştur. Bu ortamda kaybedenler hep dürüst iş adamları olmuştur. İşte bu durumu düzeltebilmek, ekonomik ahlakı ve kanun hâkimiyetini sağlayabilmek için hapis cezalarına ihtiyaç vardır.

Geçmiş tecrübeler göstermiştir ki, ekonomik cezalar bir yolu bulunup hallediliyor ve suçlar cezasız kalıyor. Böyle olunca da dürüst tüccar piyasada tutunamıyor, hırsız, sahtekâr, dolandırıcı ve kötü niyetliler ortalıkta kol geziyor. Yeni TTK ile getirilen müeyyide anlayışının iyileri koruyacağını, kötü niyetlilerin de hak ettikleri karşılığı görmelerini sağlayacağını düşünmekteyiz.

Tabi burada önemli bir husus; yargının yeteri kadar hızlı ve etkin çalışıyor olması, özellikle de bilirkişilik müessesesinin hızla iyileştirilmesine ihtiyaç olduğu ortadadır.

Şimdi Yeni Türk Ticaret kanunu hangi fiile hangi cezayı öngörmüş bir bakalım.

Not: Adli para cezasının bir günlük tutarı hâkim tarafından kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri dikkate alınmak suretiyle günlük en az 20 TL en fazla 100 TL olarak belirlenecektir.

II - Dürüstlük kuralına aykırı davranışlar, ticari uygulamalar

MADDE 55- (1) Aşağıda sayılan hâller haksız rekabet hâllerinin başlıcalarıdır:

a) Dürüstlük kuralına aykırı reklamlar ve satış yöntemleri ile diğer hukuka aykırı davranışlar ve özellikle;

1. Başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini veya ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek,

2. Kendisi, ticari işletmesi, işletme işaretleri, malları, iş ürünleri, faaliyetleri, fiyatları, stokları, satış kampanyalarının biçimi ve iş ilişkileri hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunmak veya aynı yollarla üçüncü kişiyi rekabette öne geçirmek,

3. Paye, diploma veya ödül almadığı hâlde bunlara sahipmişçesine hareket ederek müstesna yeteneğe malik bulunduğu zannını uyandırmaya çalışmak veya buna elverişli doğru olmayan meslek adları ve sembolleri kullanmak,

4. Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almak,

5. Kendisini, mallarını, iş ürünlerini, faaliyetlerini, fiyatlarını, gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibini gereksiz yere kötüleyici veya gereksiz yere onun tanınmışlığından yararlanacak şekilde; başkaları, malları, iş ürünleri veya fiyatlarıyla karşılaştırmak ya da üçüncü kişiyi benzer yollardan öne geçirmek,

6. Seçilmiş bazı malları, iş ürünlerini veya faaliyetleri birden çok kere tedarik fiyatının altında satışa sunmak, bu sunumları reklamlarında özellikle vurgulamak ve bu şekilde müşterilerini, kendisinin veya rakiplerinin yeteneği hakkında yanıltmak; şu kadar ki, satış fiyatının, aynı çeşit malların, iş ürünlerinin veya faaliyetlerinin benzer hacimde alımında uygulanan tedarik fiyatının altında olması hâlinde yanıltmanın varlığı karine olarak kabul olunur; davalı, gerçek tedarik fiyatını ispatladığı takdirde bu fiyat değerlendirmeye esas olur.

7. Müşteriyi ek edimlerle sunumun gerçek değeri hakkında yanıltmak,

8. Müşterinin karar verme özgürlüğünü özellikle saldırgan satış yöntemleri ile sınırlamak,

9. Malların, iş ürünlerinin veya faaliyetlerin özelliklerini, miktarını, kullanım amaçlarını, yararlarını veya tehlikelerini gizlemek ve bu şekilde müşteriyi yanıltmak,

10. Taksitle satım sözleşmelerine veya buna benzer hukuki işlemlere ilişkin kamuya yapılan ilanlarda unvanını açıkça belirtmemek, peşin veya toplam satış fiyatını veya taksitle satımdan kaynaklanan ek maliyeti Türk Lirası ve yıllık oranlar üzerinden belirtmemek,

11. Tüketici kredilerine ilişkin kamuya yapılan ilanlarda unvanını açıkça belirtmemek veya kredilerin net tutarlarına, toplam giderlerine, efektif yıllık faizlerine ilişkin açık beyanlarda bulunmamak,

12. İşletmesine ilişkin faaliyetleri çerçevesinde, taksitle satım veya tüketici kredisi sözleşmeleri sunan veya akdeden ve bu bağlamda sözleşmenin konusu, fiyatı, ödeme şartları, sözleşme süresi, müşterinin cayma veya fesih hakkına veya kalan borcu vadeden önce ödeme hakkına ilişkin eksik veya yanlış bilgiler  içeren sözleşme formülleri kullanmak.

b) Sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmek; özellikle,

1. Müşterilerle kendisinin bizzat sözleşme yapabilmesi için, onları başkalarıyla yapmış oldukları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek,

2. Üçüncü kişilerin işçilerine, vekillerine ve diğer yardımcı kişilerine, hak etmedikleri ve onları işlerinin ifasında yükümlülüklerine aykırı davranmaya yöneltebilecek yararlar sağlayarak veya önererek, kendisine veya başkalarına çıkar sağlamaya çalışmak,

3. İşçileri, vekilleri veya diğer yardımcı kişileri, işverenlerinin veya müvekkillerinin üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye veya ele geçirmeye yöneltmek,

4. Onunla kendisinin bu tür bir sözleşme yapabilmesi için, taksitle satış, peşin satış veya tüketici  kredisi  sözleşmesi yapmış  olan  alıcının  veya  kredi  alan  kişinin,  bu  sözleşmeden caymasına veya peşin satış sözleşmesi yapmış olan alıcının bu sözleşmeyi feshetmesine yöneltmek.

c) Başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma; özellikle,

1. Kendisine emanet edilmiş teklif, hesap veya plan gibi bir iş ürününden yetkisiz yararlanmak,

2. Üçüncü kişilere ait teklif, hesap veya plan gibi bir iş ürününden, bunların kendisine yetkisiz olarak tevdi edilmiş veya sağlanmış olduğunun bilinmesi gerektiği hâlde, yararlanmak,

3. Kendisinin uygun bir katkısı olmaksızın başkasına ait pazarlanmaya hazır çalışma ürünlerini teknik çoğaltma yöntemleriyle devralıp onlardan yararlanmak.

d) Üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek; özellikle, gizlice ve izinsiz olarak ele geçirdiği veya başkaca hukuka aykırı bir şekilde öğrendiği bilgileri ve üretenin iş sırlarını değerlendiren veya başkalarına bildiren dürüstlüğe aykırı davranmış olur.

e) İş şartlarına uymamak; özellikle kanun veya sözleşmeyle, rakiplere de yüklenmiş olan veya bir meslek dalında veya çevrede olağan olan iş şartlarına uymayanlar dürüstlüğe aykırı davranmış olur.

f) Dürüstlük kuralına aykırı işlem şartları kullanmak; özellikle yanıltıcı bir şekilde diğer taraf aleyhine;

1. Doğrudan veya yorum yoluyla uygulanacak kanuni düzenlemeden önemli ölçüde ayrılan veya

2. Sözleşmenin niteliğine önemli ölçüde aykırı haklar ve borçlar dağılımını öngören, önceden yazılmış genel işlem şartlarını kullananlar dürüstlüğe aykırı davranmış olur.

Burada belirtilenlerin dışında birçok madde verilen zararlar içinde genel hükümlere göre tazminat ödeneceği belirtilmiştir.  01.05.2012

Selami Güngördü

Yeni Türk Ticaret Kanununda Cezalar
İLGİLİ MADDE	İLGİLİ CEZA MADDESİ	CEZASI	CEZANIN NEDENİ VE UYGULANACAĞI KİMSELER
33/1-2	33/2	İkiyüz TL'den dörtbin TL'ye kadar idari para cezası.	Ticaret siciline zamanında başvurmayanlar, üçüncü kişilere yanlış izlenim yaratacak nitelikte, kamu düzenine aykırı hususları beyan eden kişilere  veya istendiği halde tescil isteminde bulunmayan ve kaçınma sebebini bildirmeyenler.
38/1	38/1	Üç aydan iki yıla kadar  hapis veya adli para cezası.	Tescil ve kayıt için bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar.
39-46-48-49	51/2	Üç aydan iki yıla kadar  hapis veya adli para cezası.	TTK'nın 39-46-48-49 uncu maddelere uygun şekilde tescil  ettirmeyenler.
55	62/1a	İki yıla kadar hapis veya adli para cezası.	Kanunun 55. maddesindeki haksız fiillerden birini kasten işlemek.
55	62/1b	İki yıla kadar hapis veya adli para cezası.	Kendi icap ve tekliflerinin rakiplerininkine tercih edilmesi için kişisel durumu, ürünleri, iş ürünleri, ticari faaliyeti ve işleri hakkında kasten yanlış veya yanıltıcı bilgi verenler.
55	62/1c	İki yıla kadar hapis veya adli para cezası.	Çalışanları, vekilleri veya diğer yardımcı kimseleri, çalıştıranın veya müvekkillerinin üretim veya ticaret sırlarını ele geçirmelerini sağlamak için aldatanlar.
55	62/1d	İki yıla kadar hapis veya adli para cezası.	Çalıştıranlar veya müvekkillerden, işçilerinin veya çalışanlarının ya da vekillerinin, işlerini gördükleri sırada cezayı gerektiren bir haksız rekabet fiilini işlediklerini öğrenip de bu fiili önlemeyenler veya gerçeğe aykırı beyanları düzeltmeyenler.
55	63	İki yıla kadar hapis veya adli para cezası.	Tüzel kişilerin işlerini görmeleri sırasında bir haksız rekabet fiili işlenirse 62 nci madde hükmü, tüzel kişi adına hareket eden veya etmesi gerekmiş olan organın üyeleri veya ortakları hakkında uygulanır. Haksız rekabet fiilinin bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine de karar verilebilir.
64/1	562/1a	İkiyüzgün den az olmamak üzere adli para cezası.	Defter tutma yükümlülüğünü yerine getirmemek.
64/2	562/1b	İkiyüzgün den az olmamak üzere adli para cezası.	Ticari işletmesiyle ilğili gönderilen hertürlü belgenin kopyasını saklamamak.
64/3	562/1c	İkiyüzgün den az olmamak üzere adli para cezası.	Ticari defterlerin açılış ve kapanışlarını notere onaylatmamak.
65	562/1d	İkiyüzgün den az olmamak üzere adli para cezası.	Defterlerini usulune uygun tutmamak.
66	562/1e	İkiyüzgün den az olmamak üzere adli para cezası.	Hileli envanter çıkartılması.
86	562/1f	İkiyüzgün den az olmamak üzere adli para cezası.	Defter ve belğelerin basılı ortanda ibraz edilmemesi.
88	562/2	Yüz günden üçyüz güne kadar adli para cezası.	Türkiye Muhasebe Standartları kurulunca belirlenen Muhasebe Standartlarına uymamak.
199/1-4	562/3	İkiyıla kadar hapis ve adli para cezası.	Bağlı şirket yönetim kurulunun Mart ayı sonuna kadar düzenlenmesi gereken hakim şirket-bağlı şirket ilişkisine dair raporun düzenlenmemesi ya da hakim şirket de düzenlenecek rapor için bilği verilmemesi.

210	562/4	Üç aydan iki yıla kadar hapis cezası.	Bu Kanuna göre tutulması gereken defter ve belgeleri istendiğinde yetkililere ibraz etmeme, denetim elemanlarının görevlerini yapmalarına engel olma.
349	562/5a	Üçyüz günden az olmamak üzere adli para cezası.	Şirket kuruluşunda şirket kurucularının kuruluşa ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunmaları.
351	562/5b	Üçyüz günden az olmamak üzere adli para cezası.	Şirket kuruluşında gerçeğe aykırı rapor veren işlem denetcisi.
358	562/5c	Üçyüz günden az olmamak üzere adli para cezası.	Emsaline uygun ticari işlemler ve sermaye taahhüdü hariç şirkete borçlanan pay sahipleri.
395	562/5d	Üçyüz günden az olmamak üzere adli para cezası.	Yönetim kurulu üyeleri ve yakınları ile bunların ortağı oldukları şahıs şirketleri ve en az yüzde yirmisine katıldıkları sermaye şirketlerinin; şirkete borçlanmaları  veya şirket tarafından bunlara kefelat, garanti veya teminat verilmesi.
524	562/6	İkiyüz günden az olmamak üzere adli para cezası.	Anonim şirketin ve topluluğun finansal tablolarını düzenlemekle yükümlü ana şirketin yönetim kurulu, bilanço gününden itibaren altı ay içinde; finansal tabloları, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunu, kâr dağıtımına ilişkin genel kurul kararını, denetçinin 403 üncü madde uyarınca verdiği görüşü ve genel kurulun buna ilişkin kararını, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan ettirir ve şirketin internet sitesine koyar.
527	562/7	Bir yıldan üç yıla kadar hapis  ve beşbin güne kadar adli para cezası. (Türk Ceza Kanunu 239. maddesine göre)	Görevleri dolayısıyla defter ve belgeleri inceleyenlerin öğrendikleri iş ve işletme sırlarını açıklamaları.
549	562/8	Bir yıldan üç yıla kadar hapis.	Şirketin kuruluşu, sermayesinin artırılması ve azaltılması ile birleşme, bölünme, tür değiştirme ve menkul kıymet çıkarma gibi işlemlerle ilgili belgelerin, izahnamelerin, taahhütlerin, beyanların ve garantilerin yanlış, hileli, sahte, gerçeğe aykırı olmasından, gerçeğin saklanmış bulunmasından ve diğer kanuna aykırılıklardan doğan zararlardan, belgeleri düzenleyenler veya beyanları yapanlar ile kusurlarının varlığı hâlinde bunlara katılanlar.
550	562/9	Üç aydan iki yıla kadar veya adli para cezası.	Sermaye tamamıyla taahhüt olunmamış veya karşılığı kanun veya esas sözleşme hükümleri gereğince ödenmemişken, taahhüt edilmiş veya ödenmiş gibi gösterenler ile kusurlu olmaları şartıyla, şirket yetkilileri, bu payları üstlenmiş kabul edilirler ve payların karşılıkları ile zararı faiziyle birlikte müteselsilen. Sermaye taahhüdünde bulunanların ödeme yeterliliğinin bulunmadığını bilen ve buna onay verenler, söz konusu borcun ödenmemesinden doğan zarardan sorumludurlar.
551	562/10	Üç aydan iki yıla kadar hapis.	Ayni sermayenin veya devralınacak işletme ile ayınların değerlemesinde  emsaline  oranla   yüksek  fiyat   biçenler,  işletme  ve  aynın   niteliğini  veya durumunu farklı gösterenler ya da başka bir şekilde yolsuzluk yapanlar, bundan doğan zarardan sorumludur.
552	562/11	Altı aya kadar hapis cezası.	Sermaye piyasası kurulundan izin almadan halktan para toplamak.
1524	562/12	Altı aya kadar hapis ve yüz günden üçyüz güne kadar adli para cezası.	Bu kanunun öngördüğü internet sitesini kurmayanlar veya var olan internet sitelerini bu kanuna uygun hale getirmeyenler.
1524	562/12	Üç aya kadar hapis ve yüz güne kadar adli para cezası.	İnternet sitesine konulması gereken içeriği usulüne uygun biçimde koymayanlar.
832/2	832/2	Üç aydan altı aya kadar hapis ve doksan günden az olmamak üzere adli para cezası.	Gümrük ve Ticaret Bakanlığından izin almadan umumi mağaza açarak makbuz senedi veya varant düzenleyenler.
947	947	Altı aya kadar hapis veya adli para cezası.	Türk Bayrağı çekme hakkı olmamasına rağmaen Türk Bayrağı çeken,  veya Türk Bayrağı çekmesi gerekirken başka bir devletin bayrağını çeken geninin kaptanı.
948/1	948/1	Dört aya kadar hapis veya ikiyüz güne kadar adli para cezası.	945 inci maddede yazılı gemiler hariç, gemi tasdiknamesini veya onun onaylı suretini yahut bayrak şahedetnamesini almaksızın Türk Bayrağı çeken geminin kaptanı.
948/2	948/2	İki aya kadar hapis veya yüz güne kadar adli para cezası.	Gemi tasdiknamesi veya onun onaylı sureti veya bayrak şahadetnamesini gemide bulundurmayan kaptan.
949	949	Üç aya kadar hapis veya adli para cezası.	Harp gemileri ile sahil istihkâmları önünde ve Türk limanlarına girerken veya çıkarken ticaret gemisine bayrak çekmeyen kaptan.
950	950	Üç aya kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.	Sicile kayıtlı bir geminin bordasının iki yanına adının, kıçına da adı ile bağlama limanının usulüne uygun olarak yazılması yükümlülüğüne uymayan kaptan.